DE TEKST FAN DE BONDEL FAN 1984, MEI IN PEAR FEROARINGEN
GEART FAN DER MEAR
SKÛL BIJ HANKLIT
1984-2007
[mei inkelde Ingelske oersettingen]
it lok is net te heinen yn dyn hannen,
do kinst it net ûnttiizje út tiids bannen;
mar ast ferjitst te sykjen, oerstreamt it dij
as tinne dize lette simmerlannen.
I
soms
soms sjochst in stien
dy’t leit te glinst’rjen
yn it sân
mar wolst him mei dyn fingers gripe
troch dyn fingers rûgelt sân.
soms yn in dream
is sij in put en
do in stien
do falst en sij falt dij temjitte –
wekker falt der dochs mar ien.
soms op in moarn –
nacht is oer en iepen
is ’t gerdyn –
driuwt heech yn ’t blau in reade draak
frij? ûnfrij? o tou, o wyn!
YN IT INGELSK FAN ROD JELLEMA [út Country Fair, 1985]
Some Times
Some times you catch the glint of a stone
that lies in a startle of light
in sand – and when you try to grasp it
sand runs out between your fingers
Some times in a dream
she is a well and
you a stone –
you fall as she falls down to you
but only one of you falls awake*
Some times at dawn –
that dark night over, the curtain is now
rung up –
high in the blue a red kite is drifting
free? Not free? o string, o wind!
* better soe wêze: but, awake, only one of you is falling
twa poalen
it is al let. do rinst in eintsje om.
de dyk is leech. do bist folslein allinne
mei dijsels en mei de stilte om dij hinne
en hatest har en witst presys wêrom.
let is ’t en bij it krúspunt kinst noch om-
keare, nei har ta. soest har sizze kinne,
ja, wat eins (witst it net), of fierder rinne –
wêrhinne? hâldst fan har? do giest werom,
en as in omkearde magneet wurdst lutsen,
nei har ta. do hâldst fan har. it is noch ier,
kinst wer opnij begjinne. dochs silst leare
moatte: kinst nei leafde haat net keare,
en ek: fan haat nei leafde is net sa fier-:
sa’t poalen binne, sûnder wrâld dêrtusken.
de selsmoardner
yn sparkelweevjend ljocht sweevjend
sylt er troch loften wyt en blau
in twirke struide tûzen stjerkes
doe wie strak en blak it wetter wer
en wetterplanten en omkearde griene wâlen
ferfetten gau har reis yn wyt en blau
en wolkestaasjes dreamden djipper noch as grûnen
fan fierten dy’t hja dochs nea fûnen
en boaiems heger as de sinne
lieten har fertokje om ek earne hinne
in wytstirns doek omheech fanút de wolken
en ferdwûn yn flechtsjende wetterkolken
mar spatte midstwa wer – foel de loft wer yn
en gong op syk wer nei syn eigen skyn
hij, ien, ûndielber, winskeskou,
libbet yn in ivich no
as nachten langje
Blaumûtskes dy’t om koarstkes skarrelje
Wipgatsje foar myn glêzen om. De loft
Struit wyn en kjeld, skerp as in guozzekloft.
Noch even en de flokken warrelje.
Wêr sille jimme keare bij ’t flymjen
Fan ‘e froast? Ha jim wol as de iikhoarn
Foar wintertarring ret? De dei fan moarn
Bringt neat oars as ‘t skerpe hongerpriemjen.
En ik, mar wij – wat ha wij yn simmerlange
Dagen bedijd oan tarspiis foar winters
Lange kjeld? Skientme en jeugd binne flinters,
Waans wjokjen dien is at nachten langje –
Nei hûd, nei eageljocht, wat jout mij wjok,
In kerltsje freugde en in kromke lok?
eckernförder bucht*
it kâlde sân draacht dyn gewicht net mear
dyn lichte lea is út it weagjend wetter
riisd en is ferdwûn
en spoaren bin ferwaaid foar no en letter
dyn lûd, en o dyn stim, klinkt dêr net mear
in waarme wyn aait dyn gesicht net mear
mar kâlde pûsters ronfelje it wetter
swart. ek is ferdwûn
it weevjen fan dyn hier foar no en letter
dyn laits, en o dyn glim, blinkt dêr net mear
dêrjinsen skynt it waarme ljocht net mear
dat myldens oan it breeddynjende wetter
joech. ek is ferdwûn
dyn waarmjend eageljocht foar no en letter
dyn loaits, en o dyn sjen, skynt dêr net mear
’t hat west, it is? ** ‘t hàt west – nea sjoch ik mear
dij sa as elemint fan wyn ljocht wetter
sân. it is ferdwûn
wat bliuwt is inkeld langst om wer om letter
te sjen te sjen yn eineleas begear.
*oan de eastkust fan Sleeswyk-Holstein.
** sjoch it fers 't HAT WEST, IT IS fan Obe Postma, út FAN WJERKLANK EN BISINNEN.
toarneroaske
myn leaf toarneroaske, ik bin dyn prins.
ik moat (sa wol it lot) dij wekje út
dyn ynwyt sliepen, en mei myn pea dit
swetteleas net-witten tusken de grins
beklamje fan witten en fan langjen,
fan dei en tiid en einichheid, en dyn
blank net-bloeien ferwylje ta de skyn
fan roazeread yn swiet lippeprangjen,
dat alsembitter dyn dyn siele jit
besef fan libben en fan bloei en langst
nei folsleinens, it heechste lok, en ’t bangst
fermoeden dat alles teneate giet.
Och, slomje noch in tel, want dizze pea
Sieddet yn dij it siedsel fan de dea.
pavane foar in ferstoarne prinses
do bist sa tsjep, sa fyn, sa kein, sa tear
dyn lipkes bin sa bleek, sa blau be-iere
dyn hantsjes, dyn teisterkes sa ynfieren,
dat ik mei skerpe kâldens bij begear.
dyn kliene fuotsjes triptrapkje net mear,
dyn boarstkes sil gjin dreameprins beriere;
nea sil er dij nei ‘t himelbêd ta fiere,
om’t ik mei skerpe kâldens dij begear.
dyn amper jong-bloeien sil nea fergean,
dyn deade laits bliuwt as koel moarmer stean.
nea sil dyn fammeflues foar ’t libben wike,
mar mij hast mei dyn wite kjeld ferrike.
sjoch, hoe’t ik dyn sulvren koarde brutsen ha,
mei myn wite leafde dij tadutsen ha.
iis
hoe rieden wij tegearre oer ’t swarte iis,
mei ’t wite skraabsel waaiend fansiden!
hoe seagen wij ús eigen byld gliden
manmoedich ús slaggen slaand, ûnder ús.
hoe frij ha wij swalke op ús tochten,
do nêst mij, licht foaroer, ’t each op ‘e kym,
de wite lannen ljochtsjend en de skyn,
fier, fan ljochte fierten dy’t wij sochten
en fûnen faak. ‘k ha dij ek sjoen tsjin mear
as mânselhege reiden, dy’t bûgend
en rizend ferearing dij betsjûgjend,
dij oanbeaën, prinsesse (fan alear,
fan ‘n blau, waarm ryk … of eigen fabelwrâld?)
en ‘k ha myn waarme hannen op it iis
lein en ynswart hat it winterskrift ús
sein: tin is de grins en de djipte kâld.
OERSET TROCH ALASDAIR MACDONALD:
gilgamesj, sykje langer net –
sjoch nei dyn frou, se laket dij ta
mei ljochtsjende eagen, har kleed falt
yn weagen, har boarsten binn’ twa wite dowen delsaaid
yn it fjild, twa boaden fan it hôf achter de kym.
har lippen glimkje iepen
en op har namme dûnset dyn namme
as in flinter nei de blom.
sjoch om, sjoch om!
tink oan har skurte,
’t is dyn hûs mei baarnend fjoer,
dyn waarme doar, en ek dyn koele welle yn strewellen,
jou ’t sykjen oer.
sjoch nei jim bern, it jonkje, tink
hoe’t it stapte oan dyn hân,
en snapte oer de fûgels yn it lân.
dêr boartet er mei oaren, springe,
weikrûpboartsje, drave om it hurdst,
en bosterje om knikkerts,
- witst it noch fan lang ferlyn? –
en as it falt en gûlend oan komt rinnen,
help do dyn frou om te ferbinen
de iepen knibbels en de skinen.
dy dripkes bloed, dy triennen,
dêryn, dêryn is de ivichheid te finen.
strânljip
De moarntydswyn kaam, de skaden flechten.
Heech boppe it hûs in iere strânljiprop.
It waarme ljocht dat troch de finsters kroep
Joech jonge dei, en jonge langst rjochte
Syn waarmte op har jonge, waarme lea –
Mar se sliepte, yn dreameleaze sliep
Wie se fan langsten frij, en blier lei op
Har foarholle it lichte ljocht, sá blau
En myld, dat reade driften fertwirren
Yn dy klearens, as reek ferwaaiend yn
De simmerwyn. Hoeden har azemwyn
Drinkend út fynreade tsjelken, wist er
Dat de leafde net wekke wurde wol
Ear’t it harsels haget. En berûze
Fan dy wyn is iere langst weisûze
Ta neat as ’n iere fiere strânljiprop.
ljurk
letter, doe’t de wyn al waarmer waaide
en de sinne heger stie, de skaden
oer de ierde koart en swarter waarden,
elk popelblêd in fûnkje hie, saaide
mei swang út de stannen de ljurk omheech,
en, de sinne nimmend as syn doel, rjocht
nei boppen warlewjokjend, yn ’n omsjoch
neat as stipke yn ‘e loft, fier omheech
de wrâld syn grienens littend, sûgde syn
longen fol mei krûdige maitydslucht,
dat se hast knapten yn dy hege flecht,
en hij syn hertfol heech liet oer de wyn
stoarte moast, om yn fleagen te hymjen
nei de sinne – fier, o ûnberikber –
’t ljocht yn te ranen – o, ûnbesteanber –
fallen, dél saaien, hearlik ferbline.
YN IT INGELSK FAN ROD JELLEMA
Lark
After, when the wind was blowing warm and warmer
and the sun had risen high, the shadows
on the ground were getting short and blacker
and each poplar leaf touched off a spark,
the lark swung up from the long grass
and, taking aim at the sun, quickly
whirl-winged up, straight up, in a wink
was only a speck in the sky, leaving
far below the green of the world, and breathing
its lungs full of spicy spring air
until they almost burst in that tall flight
so it had to fling its steep heartful of song
over the wind, to pant in bursts of breath
to the sun – far, oh impossibly far to fly to –
to melt into light – oh, impossible to reach –
to fall, to swing down, gloriously blinded.
------------------------------------
II
reaklif
wij hiene fytst. wij sieten op ’t reaklif.
it waar wie skier en near, de kimen sieten
ticht. faaks gong it op in reinen. wij ieten
mei de rêch tsjin rûge stien. o hoe wif
wie ’t ljocht ús gund yn dizze inge wrâld,
dêr’t warns mar amper sichtber wie, en dêr’t
loft, lân, see, gjin grinzen hiene, har net
steurden oan de wet fan al ’t bestean – hâld
ik fan har, wit ik har lok? - wiene fragen
dy’t twongen, op in antwurd fergen. wie
der hoop op ea te lêzen dat wat stie
beskûle yn dyn hert (myn hert?) – sill’ dagen
fan held’re loften, ljurkesang, mij dit
riedsel noch ferklearje? – doe is in wûnder
bard. myn eagen seagen. lang. en ik fûn dêr
dat loft lân see soms gjin begrinzing wit.
grenen*
wij hiene rûn. Fiif oeren lang. bolderjend
hie de see ús besâlte en ferdôve
fan Raabjerg Mile ôf, dêr’t we swier tôgje
moasten troch ’t giseljend sân dat, wyt skolprjend
fan heechste helmgerstoppen, ús ferbline
hie mei kleur en kerrel, nei Grenen ta,
dêr’t twa streamen nimmer net frede ha,
mar yn ivige botsing inoar fine
yn skombrûzjende stegering. Yn ‘t lij
wiene, wurch en ferwaaid, wij einlings kommen
en fûnen doe it wyngerûs ferstomme,
en it weachgebolder fier – ik seach dij
oan, en winske dat der dochs ferlossing wie
en dat ús lange swalk dochs lijte brocht –
mar ‘k wist ek, al hoe lang’t ik dij ek socht,
dat moetsjen nea, nea net oars as botsing wie.
*de sânige punt fan Jutlân, Grenen, leit presys op de skieding fan it Skagerrak en it Kattegat, dws tusken de streamingen fan de Noardsee en de Baltyske See. Steande op de uterste punt begjint bij jo skuon al dy skieding sichtber te wurden yn in lichte mar dúdlike ronfeling yn it wetter, dy't fierderop yn de see hieltyd heger wurdt yn de foarm fan in soarte fan skomkopjende brâning. Raabjerg Mile is de namme fan it heechste dún yn Europa (sa'n 40 meter heech) en leit oan de westkust. It sân der is ferblynjend wyt, as wie it snie. Dêrwei kin men oer it strân nei Grenen ta rinne, wat likernôch fiif oeren kostet (25 km of mear).
hanklit *
brodzich wie ‘t. wij hiene fytst oer ’t eilân
mors. bij glyngøre wien’ we opstapt. doe oer
de sallingsundbrêge it noarden yn. ’t fjoer
fan ‘e sinne, en letter op ôfstân
tongergebolder hien’ ús begelaat
nei ’t eindoel: hanklit, steil rizend út ‘e
thisted bredning. wij moasten stean litte
ús fytsen doe. rinnend bij in steil paad
op gong it nei de top. wat in hichte,
net? (no ja…) de see! de see! dêr sietsto
dan, mei wite gimkes en ’t hier wat sleau
om ‘e holle (de wyn, no?) de lichte
te besjen. ik dij. o mearmin op dyn
rots, o venus anadyomene –
ik seach dyn byld oerstriele en seine
fan ljocht, al wie fan dizen ticht de kym.
skûl bij hanklit
gau, gau, nei ûnd’ren! de earste drippen
al! wij sykje ús fytsen op, en flean’ nei
de bedelte, dêr’t wat pleatsen stean. mei
faasje in heaberch yn. neat skine litte
(‘t binn’ mar lytse hûntsjes) en de deenske
boer ‘goddag’ tawinskje, dy’t grommeljend
eat grânzget (dat deensk!). hark, hoe’t trommeljend
de buoi op ’t platen tek kletst. ik winskje
mij dyn byld foar eagen wer te krijen
dêr op dy rots. mar troch it rûzjen fan
de rein, rook fan stealich hea, ’t sûzjen fan
de wyn ferwaait it as riik. in swijen
hinget om ús hinne. mar sjoch, hoe’t yn
ús skymrich skûl dyn antlit sêft yn ‘t ljocht
te brânen stiet fan muorrerútsjes – ‘k socht
om ’t spoar fan doe, fan dij – sjoch wat ik fyn.
bij grindelwald I
heger, hieltyd heger gean de stuoltsjes
fan de firstbahn. ’t is koel. ’t is stil. lûdleas
is ús rizen út it dal, swierteleas
ús stigen sûnder fal. lichte kuoltsjes
roere it blommich gers, de beammen ûnder
ús, delglidend yn it dal. twa gletsjers
komme yn ‘t sicht, goargrien fan ûndren, litt’ se’ ús
hieltyd mear in witer oarsprong, sûnder
toarkstient, sjen yn smetleaze iismarren.
dêrboppe tuorkje wite spitsen, gril
en ivich. bestjurre streamen – nea sil
har súvrens, har smerteleas beswarren
fan oere’ en dei in lêste gearrin fine
yn elkoar. mar leger wrakselje twa
wetterstreamen, griis, út goargrien iis, ta
op ien stream út twa: schwarze lútschine.
bij grindelwald II
fanke, wat wiesto moai op dy skeante
doe, op dy gleone dei. anemoanen
ferskeaten, ferhearde alperoazen
skeaten in fjoerreade kaam. ik stean te
sjen nei ’t byld fan doe, fan jierren her. in
dia, ûnnoazle lyts, sa yn myn hân –
do seist: sjoch, sa moai dy berch, mar yn sân
hasten moast ik dij tútsje, en wer in
kear. wiest alderivichst frou. en de jungfrau
en de silberhorn riisden mei iivge
snie tsjin ’t djippe blau. mar ’t is ferstive,
’t leit ûnferweechlik fêst. doe wie it no.
no is it doe. ’t is sûnder kleurgeblink,
ûnnoazle lyts, in dia yn myn hân –
mar hâld ik it foar ‘t ljocht fan myn ûnthâld,
‘t krijt wer ferweech en kleurgeblink, en ’t tink:
egense *
yn reiden, rûchte, swarte wiereboel
sitsto, sit ik, wij sjogge foar ús hinne.
de aalborg bugt leit ûnder ‘e hege sinne
de eagen sear te sulverjen. ús doel
wie dit eins net, mar ’n boskich sânpaad foel
ús op. wij moasten ’t lêste stikje rinne
troch ’t losse sân. soms fiel’ wij troch ús tinne
klean in streakrich twirke gean: waarm en koel.
is hjir gjin tiid, gjin dingen dy’t ús driuwe?
ik woe hjir altyd wol sa sitten bliuwe.
sjoch hoe’t it wetter wyt as sulver leit.
‘t is allegear sinne. fjoer. ’t is ivichheid.
dat ik huverje. do seist: ‘wat is der?’
‘êê neat ju. kom, wij moatte mar wer fierder.’
*Egense leit oan de noardeastkust fan Jutlân, krekt te'n suden fan it Langerak, pal east fan de stêd Alborg.
szene am bach*
in dei fan skrouske wyn, lang lang reinen
brocht neitins oan ús tocht fan rothenburg
nei weikersheim, en oan dat brechje oer
de tauber, dêr’t we eefkes ôfstapt wiene.
en ik bin dêr wer, en ek myn oankomst
wekket fleurigens,** en yn creglingen
sil we it riemenschneideralter besjen,
en yn weikersheim it schloss. mar do komst
nêst mij stean. wij hingje oer de râne
te sjen nei ús ronflich byld yn ’t sljurkjend
wetter. streamend. nea gelyk. is duorjend
it alter? it slot? kin keunst oerwinne
wat ús oerwint? nee, ienfâldich beton
is dit brechje. beethoven syn koekút
en kwartel hear ik net. dochs-: ien minút
libbens keunstwurk: do drinkst út dyn bidon.
* namme fan diel 2 fan de Pastorale Symfony fan Beethoven
** namme fan diel 1 fan dy symfony: ‘Erwachen heiterer Empfindungen bei der Ankunft auf dem Lande’
grand canyon
hjir hat de tiid yn njoggen miljoen jier
mei wetter en mei wyn, mei sinnegloed,
mei kjeld in djippe groede snijd, en ’t bloed
is der nei rûn, oant it bestjurre wie
yn ’t hurd bloedread op bergen yn ’n ravyn.
’t ljocht is hjir fel, de skaden binne skerp,
de steilten ûnbetinklik djip. in merk
fan lijen draacht disse oarde sûnt lang lyn,
want tiid, yn ‘e gloede fan syn grime
tsjin al wat stiet, hat grammoedich útsnein
al it weakste – wat wjerstie doe noch skeind,